แม่ไม้เชิงไก่
เชิงไก่เป็นกลยุทธ์ในการต่อสู้ของไก่ เพื่อหลอกล่อหาโอกาสเข้าทำคู่ต่อสู้ ไก่เชิงนิยมหรือไก่เชิงดีมักเป็นต่อ มักตีฝ่ายตรงข้ามได้ก่อนและตีได้มากกว่า ทำให้สามารถคุมเกมส์และหยุดคู่ชนได้ก่อน ทำให้ตัวเองไม่เจ็บตัวมากนัก ในที่สุดก็มักจะเอาชนะคู่ชนหรือฝ่ายตรงข้ามได้เสมอ เชิงของไก่มีหลายเชิง ต่างๆ นานา ตามแต่จะเรียกกันไป แต่เชิงของไก่ที่เซียนมักนิยมเลี้ยงและเล่นกันมีดังนี้
1. เชิงคุมบนหรือเชิงบน มีกระบวนเชิง คือ ขี่ กอดคอ ทับ ล็อก ไก่เชิงคุมบนมักจะยืนยืดขา ยืดอก ยืดคอ ยกหัวให้อยู่สูงกว่าคู่ชนเสมอ ถึงแม้ว่าจะเตี้ยกว่าฝ่ายตรงข้ามก็ตาม ไก่เชิงคุมบนมักจะจิกที่หัว หน้า หู และคอ แล้วปล่อยแข้งเข้าใส่ฝ่ายตรงข้าม เป็นเชิงดีนิยมที่มีดีอยู่ในตัวเองสูง ไก่เชิงอื่นเข้าตีลำบาก ไก่เชิงคุมบนที่จัดจ้านมักไม่ยอมให้ไก่เชิงอื่นจิกหัวตีหูตีตาได้ง่ายๆ หากไม่เก่งไม่จัดจ้านจริงๆ แล้ว ก็นับว่ายากหากคิดจะเอาชนะไก่เชิงคุมบน
2. เชิงตั้งหรือเชิงหน้าตรง มีกระบวนเชิง คือ หน้าหงอน แปะหน้า หน้าคอ ไม่กอดไม่รัดมาก บางตัวไม่สนใจกอดเลยก็มี มักยืนปักหลักแลกแข้ง หรือเดินเข้าจิก...(จิกหน้า จิกหู จิกคาง จิกคอ จิกปาก) แล้วตีอัดเข้าไปตรงๆ ที่ใบหน้า วงแดง(หรือแปะหน้า) หน้าคอ และหน้าหงอน จะว่าไปก็คล้ายกับเชิงชักลิ่ม เพียงแต่ไม่ถอดตีไม่ชักตี ไก่เชิงหน้าตรงเป็นไก่ที่มีจิตใจดีกล้าแลกกล้าเจ็บ หากมีลำโตๆ และความถี่ความขยันเพิ่มเติมเข้าไปซักหน่อย ก็นับว่าไม่ธรรมดาทีเดียว มีโอกาสเอาชนะคู่ชนได้เช่นเดียวกันกับไก่เชิงอื่นๆ ข้าพเจ้าเคยเห็นผ่านตามาแล้วก็หลายสิบตัวอยู่
3. เชิงเท้าบ่า มีกระบวนเชิง คือ จิกหลัง จิกปีก จิกบ่า(บางคนเรียกว่า "กัดบ่า" บางคนแย้งว่ากัดได้งัย ก็ไก่ไม่มีฟัน "จิกบ่า" นั่นแหละถูกต้องแล้ว) จิกกระปุกน้ำมัน มักออกอาวุธตีตัว ตีปีก ตีหน้าคอ ถือว่าเป็นเชิงดีนิยมที่หาพบได้ไม่ง่ายนัก ไก่ที่มีเชิงเท้าบ่ามักเป็นไก่ปากดีปากไว จิกทุกที่เมื่อมีโอกาส ทำให้ได้เปรียบฝ่ายตรงข้าม มีโอกาสตีได้ก่อนและตีได้มากกว่า ทำให้เซียนไก่น้อยใหญ่ต่างก็ต้องการอยากได้มาเลี้ยงเป็นเจ้าของ
4. เชิงมัดปีก มีกระบวนเชิง คือ มัดโคน มัดกลาง และมัดปลายปีก แล้วโผล่หัวขึ้นมาจิก... ตามด้วยการปล่อยแข้ง(ตีหัว ตีสันคอ ตีโครง ตีหลังหรือบางคนเรียกทุบหลัง) ไก่ที่มีเชิงมัดปีกถือว่าเป็นไก่ไอคิว มีความฉลาด เพราะเชิงมัดปีกเป็นการตั้งรับ(หลบ) ที่ดี เป็นการระวังป้องกันที่แอบแฝงการทำลาย(ทำให้ปีกของฝ่ายตรงข้ามแตก หัก โยกคลอน ซึ่งนอกจากจะทำให้คู่ชนเจ็บปีกแล้ว ยังทำให้อนุภาพการบินของฝ่ายตรงข้ามลดลงอีกด้วย) การปล่อยอาวุธหนัก(แข้ง) เข้าใส่ฝ่ายตรงข้ามนั้นเสมือนการซุ่มโจมตีแบบกองโจร ตีแบบฉวยโอกาส ทำให้ฝ่ายตรงข้ามตอบโต้ลำบาก เชิงมัดปีกจึงเป็นเชิงดีนิยมที่อันตราย มีอนุภาพการทำลาย(ทำลายปีก) แอบแฝงอยู่
5. เชิงล่างหรือเชิงลง มีกระบวนเชิง คือ ลงจิกขา ลงแบกดั๊ม มุดลงซุ่มซ่อนใต้ขา แล้วโผล่หัวขึ้นทางด้านหลังของคู่ชนอย่างว่องไว แล้ววิ่งจิก(บางทีไม่จิก)...สาดแข้งเข้าใส่ฝ่ายตรงข้ามจากทางด้านข้างหรือด้านหลัง โดยที่ฝ่ายตรงข้ามไม่ทันได้ตั้งตัว ไก่เชิงล่างที่ดีนั้นจะต้องมีความคล่องตัวสูงมาก ไก่เชิงล่างจัดว่าเป็นไก่ฉลาดมีไอคิวดี ยิ่งหากไก่ตัวใดมีทั้งเชิงมัดปีกและเชิงล่างรวมอยู่ด้วยกันแล้ว ไม่ธรรมดาอย่างแน่นอน
6. เชิงสาด มีกระบวนเชิง คือ โยก(โยกล่าง โยกบน) ย้ายตัว(ฉะลุยเดินหน้า ฉาก ถอยหลัง) ตามด้วยการสาดแข้งแทงเดือย เป็นเชิงดีนิยมที่เซียนนิยมเลี้ยงและเล่นกันมากเป็นพิเศษในทศวรรตนี้ เนื่องจากการสาดแข้งเข้าใส่คู่ชน ไม่ต้องใช้ปากจิก การวางแข้งจึงทำได้ง่ายและมีโอกาสทำได้หลายจังหวะ ไม่ต้องเข้าประชิด ไม่ต้องเสี่ยงเจ็บตัวมาก เป็นเชิงของไก่ที่ถือว่าฉลาดมีดีอยู่ในตัวเองสูง การสาดแข้งเป็นการรุก แอบแฝงการป้องกันอยู่ในเชิง จึงทำให้ไก่เชิงสาดมักเข้าตีคู่ชนได้ก่อนและมากกว่า ไก่เชิงสาดนั้นหากแทงเดือยโดนหน้าโดนตาฝ่ายตรงข้ามได้เร็วเท่าใดก็ยิ่งจะมีโอกาสคว้าชัยชนะได้ง่ายและรวดเร็วมากขึ้นเท่านั้น แต่ข้อเสียของเชิงสาดก็มีเหมือนกัน คือ น้ำหนักของแข้งมักจะเบาไม่หนักหน่วงมากนัก หากเปรียบเทียบกับเชิงอื่น
7. เชิงชักลิ่ม มีกระบวนเชิง คือ ถอดตี ชักตี ไม่กอดไม่รัดนาน มักยืนปักหลักแลกแข้ง หรือเดินหน้าเข้ากอดบ้างเล็กน้อย พอได้โอกาสก็ดึงคอหรือถอดหัวกลับ แล้วตามด้วยจิก(มักจิกหน้า หู ใต้คาง คอ) แล้วปล่อยแข้งตามอย่างรวดเร็ว มักวางแข้งตีตั้งแต่คอขึ้นไปจนถึงใบหน้า ไก่เชิงชักลิ่มเป็นไก่ที่มีจิตใจดีกล้าแลกกล้าเจ็บ หลอกตีด้วยความไว ฉลาดเจ้าเลห์ ไก่เชิงชักลิ่มนี้หากได้ลำโตๆ ตีถี่ ก็นับว่าไม่ธรรมดาทีเดียว มีโอกาสทำให้คู่ชนตาบอด สามารถเอาชนะคู่ชนได้ไม่ยากเลย
8. เชิงวิ่งล่อ มีกระบวนเชิง คือ ม้าล่อ ม้าเลาะ มักวิ่งล่อหลอก วิ่งตรง วิ่งวน วิ่งหน้า ถอยหลัง วิ่งชน วิ่งเลย แล้วกลับมาชนต่อ มักพบมากในไก่ชนสายพันธุ์พม่าหรือลูกผสมพม่า บางทีก็พบปะปนอยู่ในไก่สายพันธุ์ไทย แต่ก็พบเป็นส่วนน้อยและไม่นิยมเล่นกันนักในไก่ชนพันธุ์ไทย
ไก่เชิงวิ่งล่อมีข้อเสียบางอย่าง จิตใจของไก่เชิงวิ่งล่อบางทีดูแล้วก็เข้าใจยาก บางทีดูไม่ค่อยดีนัก กึ่งสู้กึ่งถอยกึ่งหนี ดูเหมือนไม่ค่อยมั่นใจในเกมส์การต่อสู้ บางครั้งก็ทำให้เจ้าของไก่ลังเลใจไปด้วย ครั้น...จะทุ่มเท...สุดๆ ก็กระไรอยู่ ชักไม่แน่ใจเหมือนกับเชิงของไก่ ทำให้เซียนไม่กล้าเล่นเต็มที่ บางครั้งต้องเลี้ยงดูใจไก่กันยาวๆ หน่อยก็จะพอช่วยได้บ้าง
อีกอย่างการวิ่งล่อเป็นการตัดกำลังตัวเองด้วยส่วนหนึ่ง อาจวิ่งได้แค่หนึ่งหรือสองอัน หากไม่ฟิตมากก็ยิ่งหมดแรงเร็วเท่านั้น อันต่อไปก็มักจะตกเป็นเป้านิ่งยืนรับแข้งของคู่ชนเสียเอง ดังนั้นเจ้าของไก่ที่ชอบเล่นไก่เชิงม้าล่อนี้ต้องหมั่นฝึกพาไก่วิ่งล่อกันให้นานหน่อย ก็พอจะช่วยได้บ้าง
อย่างไรก็ตามไก่เชิงวิ่งล่อนี้(โดยเฉพาะวิ่งล่อสั้น) หากมีผสมอยู่กับเชิงสาดถี่ๆ ลำโตๆ ก็นับว่าน่ากลัว จะประมาทไม่ได้เลยเช่นเดียวกัน
หมายเหตุ : ไก่เชิงนิยม คือ ไก่เชิงดีที่สามารถตีกับไก่คู่ต่อสู้ได้ทุกเชิง จะไม่เสียเปรียบชั้นเชิงมาก มีโอกาสเอาชนะคู่ต่อสู้ได้ง่าย โดยที่ตัวเองไม่เจ็บตัวมาก จึงมักเป็นที่นิยมชื่นชอบของเซียนไก่